İnsanın zamanı nasıl kullandığı yalnızca kendi hayatını değil, çevresindeki insanların hayatını da etkiler. Aileye ayrılan zaman ilişkileri, eğitime ayrılan zaman geleceği, okumaya ve düşünmeye ayrılan zaman ise toplumun zihinsel ufkunu biçimlendirir. Çünkü bireysel tercihler çoğaldıkça alışkanlıklara, alışkanlıklar kültüre, kültür de toplumun ortak yönüne dönüşür.
Bir İnsanın Tercihi, Toplumun Kültürüne Dönüşür
İnsan hayatını yalnızca kendisi için yaşamaz. Gün içinde yaptığı küçük tercihler, farkında olmadan ailesine, çevresine ve içinde bulunduğu topluma da dokunur. Bir öğretmenin öğrencisine ayırdığı zaman, bir anne babanın çocuğunu dinlemek için gösterdiği sabır, bir yöneticinin adalete verdiği önem ya da bir yurttaşın yaşadığı çevreye karşı sorumluluk duyması, tek başına küçük görünen fakat zaman içinde büyüyen değerlerdir.
Toplumların kültürü de büyük ölçüde bu küçük tercihlerin birikiminden oluşur. Saygı günlük hayatın parçası hâline geldiğinde kültüre, dayanışma alışkanlığa, adalet ortak bir değere dönüşür. Bu nedenle hiçbir tercih bütünüyle kişisel değildir. İnsan, kendi hayatını biçimlendirirken aynı zamanda yaşadığı çevrenin dokusuna da küçük bir iz bırakır.
Aileye Ayrılan Zaman, Geleceğe Ayrılan Zamandır
Modern hayatın bize öğrettiği en yanlış alışkanlıklardan biri, sevdiklerimize ayırdığımız zamanı "boş zaman" olarak görmektir. Oysa bir çocuğun sorusunu dinlemek, anne babayla aynı sofrada oturmak, yaşlı bir insanın hatıralarına kulak vermek ya da zor günündeki bir dostun yanında olmak, hayatın ertelenebilir ayrıntıları değildir.
İnsan ilişkileri de zaman ister. Sevgi ilgiyle, güven emekle, aile ise birlikte geçirilen zamanla güçlenir. Bir çocuğa ayrılan birkaç saat, yalnızca bugünün güzel bir anısı değildir; onun gelecekte kuracağı ilişkilerin, taşıyacağı değerlerin ve insanlara bakışının da sessiz bir parçasıdır.
Bu yüzden aileye verilen zaman, aslında geleceğe yapılan en görünmez yatırımlardan biridir.
Okumaya Ayrılmayan Zaman, Düşünceden Eksilir
Bugün bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Birkaç saniyede dünyanın öbür ucundaki bir bilgiye ulaşabiliyor, sayısız haber okuyabiliyor, farklı düşüncelere erişebiliyoruz. Fakat bilgiye ulaşmanın kolaylaşması, düşünmenin de kolaylaştığı anlamına gelmiyor.
Saatlerimizi ekranların karşısında geçirebilirken birkaç sayfa kitabın başında sabırla oturmakta zorlanabiliyoruz. Günün sonunda zihnimiz sayısız bilgi kırıntısıyla doluyor; fakat bunların hangisinin gerçekten bize ait bir düşünceye dönüştüğünü çoğu zaman sorgulamıyoruz.
Belki de mesele kitap okumaya zaman bulamamak değildir. Mesele, okumayı ve düşünmeyi hayatımızın vazgeçilmez öncelikleri arasına yerleştirememektir. Çünkü insan yalnızca gördükleri ve yaşadıklarıyla değil; okudukları, düşündükleri ve sorguladıkları kadar derinleşir.
Bir toplumun okuma kültürü de böyle oluşur. Kütüphaneler yalnızca kitapların bulunduğu yerler değildir; bir toplumun geleceğe ayırdığı düşünme zamanının sessiz göstergeleridir.
Eğitime Ayrılan Zaman, Toplumun Geleceğidir
Bir toplumun geleceğini anlamak için yalnızca ekonomik büyüklüğüne bakmak yeterli değildir. O toplumun çocuklarına, öğretmenlerine, araştırmacılarına, kütüphanelerine ve bilime ne kadar zaman ve kaynak ayırdığına da bakmak gerekir.
Çünkü eğitim, sonucu hemen görülmeyen uzun soluklu bir emektir. Bugün bir çocuğun eline verilen kitap, yıllar sonra bir düşünceye; desteklenen bir araştırma, gelecekte bir buluşa; yetiştirilen nitelikli bir öğretmen ise binlerce öğrencinin hayatına dönüşebilir.
Bu nedenle eğitime ayrılan zaman, yalnızca bugünün ihtiyacını karşılamaz. Bir toplumun yarın nasıl düşüneceğini, üreteceğini ve yaşayacağını da belirler.
Teknoloji Zaman Kazandırırken Biz Ne Yapıyoruz?
Teknoloji hayatımızı kolaylaştırdı. Bilgiye ulaşmak, iletişim kurmak, öğrenmek ve üretmek daha hızlı hâle geldi. Fakat bu gelişmenin önümüze bıraktığı önemli bir soru var:
Kazandığımız zamanı nereye harcıyoruz?
Eğer teknoloji sayesinde kazandığımız zamanı okumaya, düşünmeye, üretmeye ve insan ilişkilerine ayırabiliyorsak, teknoloji gerçekten insanın hizmetindedir. Fakat kazandığımız her dakikayı yeni bir ekranın, bildirimin ya da tüketim döngüsünün içinde kaybediyorsak, aslında zaman kazanmış sayılmayız.
Belki de çağımızın temel meselesi teknolojinin bize ne kadar zaman kazandırdığı değil; kazandığımız zamanı neye dönüştürdüğümüzdür.
Çünkü araçlar hızlanırken insanın yönünü kaybetmemesi gerekir.
Toplumun Sessiz Tercihleri
Bir toplumun nasıl bir geleceğe yürüdüğünü anlamak için yalnızca büyük projelerine değil, günlük hayatındaki küçük tercihlere de bakmak gerekir.
Çocuklarına ne kadar zaman ayırıyor? Yaşlılarına nasıl davranıyor? Kitaba, bilime ve sanata ne kadar yer açıyor? Doğayı korumayı gerçekten önemsiyor mu? Farklı düşüncelere tahammül gösterebiliyor mu? Adaleti yalnızca başına geldiğinde mi hatırlıyor?
Bu soruların her biri, toplumun gerçek önceliklerini gösterir. Çünkü toplumların değerleri, yalnızca söyledikleriyle değil; zamanlarını ve imkânlarını nereye ayırdıklarıyla ortaya çıkar. Ve bireysel tercihler çoğaldıkça, toplumun ortak karakteri yavaş yavaş şekillenir.
Bugün verdiğimiz her öncelik, yarının dünyasına bırakılmış sessiz bir izdir.
Peki, bu iz nasıl bir geleceğe dönüşecek?