Birlikte Yaşamanın Ahlakı (II)
Yarına Bıraktığımız İz
Her nesil, kendinden sonrakine bir dünya bırakır.
Fakat bu dünya yalnızca şehirlerden, yollardan, köprülerden ya da gelişen teknolojilerden ibaret değildir. Asıl miras; çocuklarımızın hangi değerlerle büyüdüğü, birbirimize nasıl davrandığımız ve hayatı hangi anlamla yaşadığımızdır.
Belki de gelecek, henüz gelmemiş bir zaman değildir.
Gelecek; bugün kurduğumuz cümlelerde, aldığımız kararlarda ve birbirimize gösterdiğimiz özenin içinde sessizce büyümektedir.
Bugün insanlık tarihinin hiçbir döneminde olmadığı kadar büyük bilgiye, imkâna ve teknolojiye sahibiz. Buna rağmen insanın en eski ihtiyacı değişmedi: Anlaşılmak, güvenebilmek, ait hissedebilmek ve birlikte umut kurabilmek.
Belki de bunun nedeni şudur:
İnsan, yaşadığı çağın misafiri; geleceğin ise emanetçisidir.
Misafir, kendisine emanet edilen yere özen gösterir. Emanetçi ise yalnızca bugünü korumaz; yarını da düşünür. Bu yüzden medeniyet, yalnızca yaşadığımız zamanı güzelleştirmek değil; henüz tanımadığımız insanların hayatına da iyilik ulaştırabilme sorumluluğudur.
Asırlar önce Konfüçyüs, erdemin önce insanın gündelik davranışlarında görünmesi gerektiğini hatırlatıyordu. Aradan yüzyıllar geçti; değişen çağlara rağmen değişmeyen gerçek belki de buydu: Gelecek, büyük sözlerden önce küçük ama doğru davranışlarla inşa edilir.
Hayatın en büyük dönüşümleri çoğu zaman sessiz başlar. Bir öğretmenin öğrencisine duyduğu inançta... Bir annenin çocuğuna gösterdiği şefkatte... Bir komşunun kapıyı çalarken taşıdığı nezakette... Bir gönüllünün karşılık beklemeden uzattığı elde...
Kim bilir, belki de ortak hayatın görünmeyen harcı da budur.
Farabi'nin asırlar öncesinden tasvir ettiği erdemli toplum, kusursuz insanların yaşadığı bir yer değil; ortak iyiliği kişisel çıkarın önüne koyabilen insanların birlikte kurduğu hayattır. Belki de medeniyet tam da burada başlar.
Yüzyıllar sonra Yunus Emre, gönüller yapmanın şehirler kurmaktan daha kalıcı olduğunu hatırlatır gibidir. Çünkü kırılan bir gönlü onarmak, bazen bir binayı inşa etmekten daha büyük bir emek ister. İnsan, başkasının hayatına gösterdiği özen kadar insandır.
Bugün insanlığın ihtiyacı yalnızca daha güçlü teknolojiler üretmek değildir. Bunun yanında, daha güçlü bir vicdan, daha derin bir merhamet ve daha sağlam bir birlikte yaşama kültürü inşa edebilmektir.
Belki de Mevlânâ'nın insanı sürekli olgunlaşmaya davet eden sesi, bize hâlâ aynı hakikati fısıldıyor: Gerçek ilerleme, yalnızca dış dünyayı değiştirmek değil; insanın kendi iç dünyasını da güzelleştirebilmesidir.
Bir toplumun geleceği yalnızca ekonomik gücüyle, bilimsel başarılarıyla ya da büyük şehirleriyle ölçülmez.
Gerçek gelişmişlik; çocukların güvenle büyüyebildiği, yaşlıların saygıyla hatırlandığı, farklılıkların zenginlik olarak görülebildiği ve insanların birbirine güvenmekten korkmadığı bir hayat kurabilmektir.
Belki de yarına bırakabileceğimiz en büyük miras budur.
Bizden sonra gelecek insanların birbirine biraz daha güvenebildiği... Birbirini biraz daha anlayabildiği... Ve birlikte yaşamayı yalnızca bir zorunluluk değil, insan olmanın en güzel imkânlarından biri olarak görebildiği bir dünya...
Çünkü gelecek sadece bize ait değildir.
Biz, yalnızca emanet aldığımız süre boyunca onu güzelleştirmekle sorumluyuz.